Mapa wiedzy inwestora

Struktura wiedzy została oparta na oficjalnym zakresie tematycznym egzaminu na doradcę inwestycyjnego publikowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Inwestowanie wymaga znacznie więcej niż znajomości kilku wskaźników, obserwowania wykresów czy śledzenia bieżących informacji rynkowych. Świadomy inwestor powinien rozumieć mechanizmy gospodarcze, zasady funkcjonowania rynków finansowych, sprawozdania przedsiębiorstw, metody wyceny, ryzyko oraz sposób budowania i oceny portfela inwestycyjnego.

Mapa wiedzy inwestora porządkuje te zagadnienia w jeden spójny system. Jej struktura została oparta na oficjalnym zakresie tematycznym egzaminu na doradcę inwestycyjnego publikowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego. Program egzaminacyjny traktujemy jednak nie jako zamkniętą listę materiału do zapamiętania, lecz jako rozbudowaną mapę kompetencji potrzebnych do profesjonalnego analizowania rynku i podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych.

Znajdziesz tutaj materiały dotyczące między innymi:

funkcjonowania rynków i instrumentów finansowych,
ekonomii i wpływu otoczenia gospodarczego na inwestycje,
finansów przedsiębiorstw,
rachunkowości i analizy sprawozdań finansowych,
wyceny akcji, obligacji i innych instrumentów,
analizy fundamentalnej i technicznej,
instrumentów pochodnych i inwestycji alternatywnych,
ryzyka, dywersyfikacji i zarządzania portfelem,
prawa rynku kapitałowego oraz etyki zawodowej.

Każdy obszar prowadzi do konkretnych artykułów, przykładów, analiz, ćwiczeń i narzędzi przygotowanych w ramach Warsztatu Inwestora. Poszczególne materiały można czytać niezależnie albo traktować jako kolejne elementy uporządkowanej ścieżki nauki.

Celem tej strony nie jest przygotowanie skróconego kursu egzaminacyjnego ani zastąpienie specjalistycznych podręczników. Jej zadaniem jest pokazanie, jak poszczególne dziedziny wiedzy łączą się ze sobą i w jaki sposób można wykorzystywać je w praktyce inwestycyjnej.

Mapa będzie rozwijana wraz z publikowaniem kolejnych materiałów. Zagadnienia już opracowane prowadzą bezpośrednio do odpowiednich wpisów, natomiast pozostałe wyznaczają dalszy kierunek rozwoju Warsztatu Inwestora.

Jak korzystać z mapy?

Możesz rozpocząć od podstaw i przechodzić kolejno przez poszczególne obszary albo wybrać zagadnienie, które jest Ci obecnie najbardziej potrzebne. Warto jednak pamiętać, że inwestowanie jest systemem naczyń połączonych: analiza spółki wymaga znajomości rachunkowości, wycena opiera się na finansach i wartości pieniądza w czasie, a decyzje portfelowe nie mogą być oderwane od ryzyka, gospodarki i zachowania inwestora.

Nie chodzi więc o to, aby znać wszystkie definicje.

Chodzi o to, aby rozumieć zależności, zadawać właściwe pytania i stopniowo budować własny warsztat inwestycyjny.

1. Zagadnienia prawne

1.1. Papiery wartościowe i pozostałe instrumenty finansowe

istotę i właściwości papierów wartościowych;
rodzaje papierów wartościowych;
sposoby przenoszenia praw;
akcje i obligacje;
prawa pochodne;
skarbowe i bankowe papiery wartościowe;
instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi.

1.2. Prawo cywilne

osobowość i zdolność prawną;
zdolność do czynności prawnych;
formy czynności prawnych;
wady oświadczeń woli;
pełnomocnictwo i prokurę;
wykonywanie zobowiązań;
skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań;
umowę sprzedaży i umowę zlecenia.

1.3. Działalność gospodarcza i prawo handlowe

prowadzenie działalności gospodarczej;
spółki osobowe;
spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością;
spółkę akcyjną;
podstawy postępowania upadłościowego i likwidacji masy upadłości;
obrót dewizowy i jego ograniczenia;
komercjalizację i prywatyzację przedsiębiorstw.

1.4. Obrót instrumentami finansowym

ogólne zasady obrotu;
organizacja, zasady działania i uprawnienia KNF;
działalność firm inwestycyjnych;
banki powiernicze;
kluby inwestora;
status i obowiązki doradców inwestycyjnych;
inwestowanie za granicą;
manipulacja instrumentami finansowymi;
rekomendacje inwestycyjne;
obrót zorganizowany;
system depozytowo-rozliczeniowy;
system rekompensat;
tajemnica zawodowa i informacje poufne;
oferta publiczna i dopuszczenie do obrotu;
znaczne pakiety akcji i ochrona akcjonariuszy mniejszościowych;
odpowiedzialność cywilna, karna i administracyjna.

1.5. Towarzystwa i fundusze inwestycyjne

tworzenie i funkcjonowanie funduszy;
rodzaje i szczególne konstrukcje funduszy;
działalność TFI;
zadania depozytariusza;
obowiązki informacyjne;
nadzór nad funduszami i TFI;
łączenie, przejmowanie, przekształcanie, rozwiązywanie i likwidację funduszy;
zbiorcze portfele papierów wartościowych;
działalność funduszy zagranicznych w Polsce;
działalność TFI i spółek zarządzających w UE;
zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi;
tajemnicę zawodową;
radę inwestorów, zgromadzenie inwestorów i zgromadzenie uczestników.

1.6. Opodatkowanie rynku finansowego

ogólne zasady podatkowe;
opodatkowanie dywidend, odsetek i zysków kapitałowych;
podatek dochodowy;
VAT;
podatek od spadków i darowizn;
opodatkowanie osób prawnych;
opodatkowanie osób fizycznych.

1.7. Pozostałe segmenty rynku finansowego

banki na rynku kapitałowym;
giełdy towarowe i obrót towarami giełdowymi.

2. Rynki i instrumenty

2.1. Rynki i instrumenty finansowe

Podstawy funkcjonowania rynku

funkcje rynków kapitałowych;
rynek pierwotny i wtórny;
giełdy i rynki pozagiełdowe;
zawieranie i rozliczanie transakcji;
rynki kierowane cenami oraz zleceniami;
rynki regulowane i nieregulowane;
wielkość, płynność i koszty transakcyjne;
źródła informacji rynkowej;
finansowanie zrównoważonego rozwoju.

Rynki papierów udziałowych

znaczenie, cechy i rodzaje papierów udziałowych;
główne rynki akcji;
organizacja rynku akcji;
indeksy i powiązane instrumenty pochodne.

Rynki papierów dłużnych

znaczenie, cechy i rodzaje papierów dłużnych;
główne rynki obligacji;
organizacja rynku obligacji;
indeksy i instrumenty pochodne rynku długu.

Rynki instrumentów pochodnych

znaczenie i cechy derywatów;
rodzaje instrumentów pochodnych;
opcje i kontrakty futures;
główne rynki i sposób ich organizacji.

Rynki powiązane

rynek pieniężny;
rynek walutowy;
swapy;
rynek towarowy;
rynek nieruchomości.

2.2. Hipotezy efektywności rynku

efektywność słaba;
efektywność półmocna;
efektywność mocna;
praktyczne implikacje hipotez efektywności rynku.

3. Statystyka i wartość pieniądza w czasie

3.1. Wycena przepływów pieniężnych

przepływy pieniężne i koszt kapitału;
wartość przyszła;
procent prosty i złożony;
wartość bieżąca;
dyskontowanie;
annuitety;
perpetuitety.

3.2. Statystyka opisowa

rozkłady częstości;
diagramy i histogramy;
średnia prosta i ważona;
średnia arytmetyczna i geometryczna;
średnia, mediana i dominanta;
wariancja;
odchylenie standardowe;
współczynnik zmienności;
zakres i skośność;
percentyle i parametr Z;
korelacja i kowariancja;
zbieranie i prezentowanie danych.

3.3. Prawdopodobieństwo i wnioskowanie statystyczne

próba losowa i przestrzeń zdarzeń;
prawdopodobieństwo warunkowe;
prawdopodobieństwo łączne i krańcowe;
reguła Bayesa;
zmienne losowe dyskretne i ciągłe;
rozkłady dyskretne, w tym jednostajny i dwumianowy;
rozkłady ciągłe, w tym normalny i wykładniczy;
próbkowanie populacji;
średni kwadrat błędu;
rozkłady prób;
centralne twierdzenie graniczne;
prawo wielkich liczb;
estymacja;
testowanie hipotez.

3.4. Regresja i prognozowanie

założenia regresji;
estymacja parametrów;
testy i miary statystyczne;
przedziały ufności;
zmienne jakościowe;
testowanie modelu;
regresja wieloraka;
analiza trendu;
szeregi czasowe;
metody wygładzania;
modele prognostyczne;
stacjonarność i współintegracja;
analiza głównych składowych;
analiza czynnikowa;
analiza skupień;
dyskryminacja zmiennych.

4. Ekonomia

4.1. Zagadnienia podstawowe

mikroekonomia i makroekonomia;
ekonomia pozytywna i normatywna;
narzędzia analizy ekonomicznej;
wartości nominalne i realne;
podstawowe wskaźniki ekonomiczne.

4.2. Mikroekonomia

Zakres jest bardzo szeroki i obejmuje:

czynniki produkcji, potrzeby i rzadkość zasobów;
krzywą możliwości produkcyjnych;
koszt alternatywny;
inwestycje, zużycie kapitału i postęp techniczny;
popyt, podaż i ich determinanty;
równowagę rynkową i model pajęczyny;
cenową, dochodową i mieszaną elastyczność popytu;
dobra niższego rzędu, zwykłe i luksusowe;
dobra substytucyjne i komplementarne;
elastyczność podaży;
krótko- i długookresową funkcję produkcji;
specjalizację i prawo malejących przychodów;
koszty ekonomiczne i księgowe;
koszty całkowite, krańcowe i przeciętne;
strukturę kosztów;
konkurencję doskonałą;
utarg przeciętny i krańcowy;
próg rentowności i punkt wyjścia z gałęzi;
monopol;
siłę monopolową i różnicowanie cen;
oligopol i model złamanej krzywej popytu;
konkurencję niecenową;
regulację państwa;
ceny minimalne i maksymalne;
efekty zewnętrzne;
monopol naturalny;
ekonomiczną teorię regulacji;
aktywne poszukiwanie renty.

4.3. Makroekonomia

rachunek dochodu narodowego;
inwestycje i oszczędności;
wydatki państwa;
eksport netto;
mierniki i determinanty dochodu narodowego;
popyt globalny;
produkcja w punkcie równowagi;
mnożnik;
pieniądz;
system bankowy;
bank centralny;
polityka fiskalna;
budżet, deficyt i dług publiczny;
bezrobocie;
inflacja;
wzrost gospodarczy;
cykle koniunkturalne;
gospodarka zamknięta i otwarta;
stopa procentowa i popyt globalny;
efekt wypierania;
model IS–LM;
rynek walutowy;
bilans płatniczy;
równowaga wewnętrzna i zewnętrzna;
polityka pieniężna i fiskalna w gospodarce otwartej.

4.4. Ekonomia międzynarodowa

struktura handlu międzynarodowego;
narzędzia polityki handlowej;
przewaga komparatywna;
stałe i płynne systemy kursowe.

4.5. Gospodarka a proces inwestycyjny

wpływ makroekonomii na rynki kapitałowe;
wpływ cyklu gospodarczego na wyniki spółek;
znaczenie oczekiwań gospodarczych;
wpływ zmian kursów walutowych na portfel.

5. Finanse przedsiębiorstw

5.1. Podstawy finansów przedsiębiorstw

kryteria działania przedsiębiorstw;
nadzór właścicielski;
planowanie i finansowanie inwestycji;
wycena przepływów pieniężnych;
wartość rynkowa a wartość księgowa.

5.2. Planowanie przedsięwzięć inwestycyjnych

NPV;
IRR;
MIRR;
indeks rentowności;
okres zwrotu;
stopa zwrotu;
porównywanie projektów o różnej długości;
klasyfikacja projektów;
przepływy dla różnych dostawców kapitału;
koszty i korzyści uboczne;
ryzyko projektu;
analiza wrażliwości;
analiza scenariuszy;
drzewa decyzyjne;
stopa dyskontowa uwzględniająca ryzyko;
ekwiwalent pewności;
opcje rzeczywiste.

5.3. Długoterminowe decyzje finansowe

kapitał własny i obcy;
kredyty, obligacje, leasing i papiery zamienne;
koszt kapitału własnego i obcego;
WACC;
struktura kapitału;
dźwignia operacyjna i finansowa;
modele Millera–Modiglianiego, Millera i Milesa–Ezzella;
koszty trudności finansowych;
asymetria informacji;
restrukturyzacja finansowa;
polityka dywidendowa;
skup akcji własnych;
teoria nieistotności;
efekt klienteli;
teoria sygnalizacji;
zabezpieczenie ryzyka;
planowanie długoterminowe.

5.4. Krótkoterminowe decyzje finansowe

finansowanie krótkoterminowe;
krótkoterminowy plan finansowy;
zarządzanie gotówką, zapasami i należnościami;
krótkoterminowe papiery wartościowe;
kredyty i pożyczki;
kapitał obrotowy netto.

5.5. Fuzje i przejęcia

cele i klasyfikacje transakcji;
wycena przedsiębiorstw;
formy przejęcia;
obrona przed wrogim przejęciem;
wykupy lewarowane.

5.6. Wycena i kreowanie wartości

działania tworzące wartość;
sposoby powiększania wartości;
EVA i MVA;
wycena DCF;
wycena relatywna.

5.7. Międzynarodowe finanse przedsiębiorstw

ryzyko polityczne i kursowe;
koszt kapitału projektów zagranicznych;
wycena i finansowanie projektów międzynarodowych.

5.8. Opcje w finansach przedsiębiorstw

opcje w ocenie projektów;
wycena aktywów i pasywów;
zastosowanie opcji w polityce finansowej i dywidendowej.

6. Rachunkowość, sprawozdawczość i analiza finansowa

6.1. Zakres rachunkowości finansowej

rachunkowość jako system informacyjny;
rachunkowość finansowa i zarządcza;
zasady, koncepcje i definicje rachunkowości.

6.2. Standaryzacja rachunkowości

regulacje krajowe i zagraniczne;
dyrektywy UE;
MSR, MSSF i ich interpretacje.

6.3. Sprawozdawczość finansowa

cechy jakościowe sprawozdań;
zasady sporządzania i prezentacji;
bilans;
rachunek zysków i strat;
inne całkowite dochody;
zmiany w kapitale własnym;
rachunek przepływów pieniężnych;
informacja dodatkowa;
wpływ operacji na majątek, finanse, wynik i gotówkę;
użytkownicy sprawozdań;
badanie, przegląd i ogłaszanie sprawozdań.

6.4. Wycena aktywów, pasywów i wyniku

metody wyceny aktywów;
metody wyceny pasywów;
kapitały własne;
rozpoznawanie przychodów i kosztów;
ustalanie wyniku finansowego.

6.5. Szczegółowe zagadnienia rachunkowości

waluty obce i różnice kursowe;
instrumenty finansowe;
badania i rozwój;
leasing;
łączenie spółek;
rachunkowość inflacyjna;
pozycje pozabilansowe;
podatek odroczony;
niezakończone usługi;
koszty finansowania zewnętrznego;
nieruchomości inwestycyjne;
płatności akcjami;
segmenty operacyjne;
sprawozdawczość śródroczna;
utrata wartości aktywów;
podmioty powiązane;
zdarzenia po dniu bilansowym;
zmiany szacunków;
korekty błędów;
zmiany polityki rachunkowości.

6.6. Konsolidacja

jednostka dominująca, zależna, współkontrolowana i stowarzyszona;
grupa kapitałowa i jednostki powiązane;
zwolnienia i wyłączenia z konsolidacji;
metoda pełna i proporcjonalna;
metoda praw własności;
konsolidacja na dzień nabycia i po nabyciu;
jednostki zagraniczne;
sporządzanie, badanie i publikowanie sprawozdań skonsolidowanych.

6.7. Rachunkowość szczególnych podmiotów

banki;
zakłady ubezpieczeń i reasekuracji;
fundusze inwestycyjne;
fundusze emerytalne;
domy maklerskie.

6.8. Obowiązki informacyjne emitentów

prospekt;
memorandum informacyjne;
informacje bieżące;
raporty okresowe;
pozostałe obowiązki emitentów i inwestorów.

6.9. Analiza finansowa

analiza trendu;
analiza pionowa i pozioma;
porównania makroekonomiczne, międzysektorowe i wewnątrzsektorowe;
analiza rachunku wyników;
analiza przepływów pieniężnych;
płynność;
aktywność i efektywność;
zadłużenie;
rentowność;
wskaźniki rynkowe;
wypłacalność banków;
wypłacalność ubezpieczycieli;
piramida Du Ponta;
możliwości i ograniczenia wskaźników.

7. Instrumenty dłużne

7.1. Źródła ryzyka

ryzyko stopy procentowej;
reinwestycji;
przedterminowego wykupu;
kredytowe;
zmian krzywej dochodowości;
inflacji;
płynności;
kursowe i polityczne.

7.2. Stopy zwrotu

stopa nominalna i bieżąca;
rentowność do wykupu;
rentowność do wcześniejszego wykupu;
stopa zwrotu w przyjętym horyzoncie;
stopa oczekiwana, rynkowa i zrealizowana.

7.3. Rodzaje obligacji

skarbowe;
samorządowe;
korporacyjne;
zabezpieczone aktywami.

7.4. Struktura terminowa stóp procentowych

kształty krzywej dochodowości;
teoria oczekiwań;
teoria preferencji płynności;
teoria segmentacji rynku;
oczekiwania inflacyjne;
popyt i podaż kredytu.

7.5. Obligacje standardowe

relacja ceny i rentowności;
średni termin wykupu;
duration;
convexity;
wrażliwość na zmiany stóp procentowych.

7.6. Obligacje z opcjami

typy i realizacja opcji;
obligacje callable i puttable;
obligacje zamienne;
effective duration;
effective convexity;
analiza wrażliwości.

7.7. Obligacje zabezpieczone aktywami

typy zabezpieczeń;
przepływy pieniężne;
zabezpieczenia hipoteczne i pozostałe;
ryzyka;
zasady wyceny;
wpływ ESG.

7.8–7.12. Zaawansowane pomiary ryzyka

VaR rynkowy;
VaR kredytowy;
ryzyko operacyjne;
ryzyko płynności;
kapitał ekonomiczny.

8. Instrumenty udziałowe

8.1. Wycena akcji

wartość bieżąca przyszłych dochodów;
model Williamsa–Gordona;
uproszczony model kapitalizacji dywidend;
model „ptaka w garści”;
wycena na podstawie przepływów;
wycena dywidendowa;
wycena na podstawie zysków;
metody mnożnikowe;
podejście opcyjne.

8.2. Analiza fundamentalna

analiza kraju;
analiza branży;
analiza sytuacyjna spółki;
pozycja konkurencyjna i udział w rynku;
dynamika i sezonowość sprzedaży;
rynki zbytu;
koszty, zysk i rentowność;
opłacalność inwestycji;
EVA i MVA;
analiza porównawcza;
indeksy giełdowe;
ESG;
spółki w reorganizacji i likwidacji;
spółki prywatne i mało płynne;
venture capital.

8.3. Analiza techniczna

cykl giełdowy;
indeksy;
teorie Dowa i Elliotta;
średnie ruchome;
advance/decline;
wskaźnik zaufania Barrona;
wskaźniki nastroju;
ROC;
RSI;
MACD;
OBV;
upside/downside;
wykresy;
formacje odwrócenia trendu;
formacje kontynuacji;
linie trendu;
wsparcia i opory;
kanały;
analiza międzyrynkowa.

8.4. VaR dla ryzyka rynkowego.

9. Instrumenty pochodne i inwestycje alternatywne

9.1. Podstawy derywatów

mechanizm działania;
hedging;
spekulacja;
arbitraż;
krótka sprzedaż.

9.2. Kontrakty futures i forward

rodzaje kontraktów;
zasady wyceny;
czynniki wpływające na cenę;
futures na stopy procentowe, obligacje, akcje, indeksy i waluty;
porównanie futures i forward;
problemy wyceny.

9.3. Opcje

rodzaje opcji;
wartość wewnętrzna i czasowa;
model dwumianowy;
model Blacka–Scholesa;
opcje na stopy, obligacje, akcje, indeksy i waluty;
Delta, Gamma, Theta, Vega i Rho;
wykorzystanie opcji;
strategie złożone;
ograniczenia modeli;
zastosowanie opcji do wyceny aktywów i pasywów.

9.4. Złożone instrumenty pochodne

swapy procentowe i walutowe;
wycena swapów;
cap;
floor;
collar.

9.5. Fundusze inwestycyjne

rodzaje i organizacja funduszy;
ETF;
jednostki i certyfikaty;
opłaty;
wartość aktywów netto;
fundusze inwestycyjne a emerytalne.

9.6. Inwestycje alternatywne

nieruchomości;
czynniki wpływające na ceny nieruchomości;
ocena inwestycji nieruchomościowej;
private equity;
metody i wycena inwestycji w spółki prywatne;
hedge funds;
instrumenty towarowe.

9.7–9.11. Ryzyko

VaR rynkowy;
VaR kredytowy;
ryzyko operacyjne;
ryzyko płynności;
kapitał ekonomiczny.

10. Zarządzanie portfelem

10.1. Ryzyko i stopa zwrotu

stopa zwrotu i ryzyko;
teoria użyteczności;
awersja do ryzyka;
wariancja, semiwariancja i odchylenie standardowe;
kowariancja i korelacja;
ryzyko NPV;
reguła Markowitza;
współczynnik zmienności;
beta;
tracking error.

10.2. Dywersyfikacja

ryzyko dywersyfikowalne i systematyczne;
dywersyfikacja branżowa;
dywersyfikacja według ratingu;
dywersyfikacja międzynarodowa;
dywersyfikacja Markowitza;
korelacja dodatnia, ujemna i zerowa;
przedywersyfikowanie portfela.

10.3. Wycena aktywów kapitałowych

CAPM;
CML;
SML;
papiery niedowartościowane i przewartościowane;
characteristic line;
APT;
portfel arbitrażowy;
porównanie CAPM i APT;
ograniczenia obu modeli.

10.4. Rodzaje portfeli i zarządzanie

portfel zdominowany, efektywny, rynkowy, lewarowany i zdywersyfikowany;
cele i ograniczenia klienta indywidualnego;
klienci instytucjonalni;
banki, fundusze emerytalne, plany pracownicze, ubezpieczyciele i fundacje;
regularne inwestowanie stałej kwoty;
utrzymywanie stałych proporcji;
metody cenowo-wskaźnikowe;
zarządzanie aktywne i pasywne;
zarządzanie krótko- i długoterminowe;
monitorowanie i rebalancing;
portfele akcji, obligacji i mieszane;
wykorzystanie derywatów i aktywów alternatywnych;
zabezpieczanie portfela;
współczynnik zabezpieczenia.

10.5. Ocena zarządzania portfelem

osiągnięty wynik i stopa zwrotu;
bezpieczeństwo;
płynność;
wskaźniki Sharpe’a, Treynora i Jensena;
porównywanie portfeli;
atrybucja wyników;
standardy GIPS i AIMR PPS.

11. Etyka i przeciwdziałanie przestępstwom

11.1. Etyka zawodowa

obowiązki wobec pracodawcy;
obowiązki wobec klienta;
przygotowywanie rekomendacji i decyzji;
zasady zarządzania portfelem;
korzystanie ze źródeł informacji;
ujawnianie konfliktów interesów;
dodatkowe korzyści materialne;
tajemnica zawodowa;
poufność;
występowanie doradcy w środkach masowego przekazu.