Wprowadzenie:

Inwestowania nie da się dobrze nauczyć, poznając pojedyncze pojęcia w oderwaniu od siebie.

Można wiedzieć, czym jest wskaźnik P/E, znać definicję inflacji, potrafić przeczytać bilans, rozumieć działanie obligacji albo obliczyć stopę zwrotu, a mimo to nadal nie umieć połączyć tych informacji w spójną decyzję inwestycyjną.

Problem nie polega więc wyłącznie na braku wiedzy.

Często większym problemem jest brak struktury, która pozwala zrozumieć:

gdzie dana informacja znajduje się w całym procesie inwestycyjnym,
z jakimi innymi zagadnieniami jest powiązana,
kiedy staje się istotna,
jakie pytania należy dzięki niej zadać.

Właśnie dlatego powstała Mapa Wiedzy Inwestora.

Nie jako kolejna lista pojęć do zapamiętania ani katalog przypadkowych artykułów, lecz jako narzędzie pomagające zobaczyć inwestowanie jako system wzajemnie powiązanych obszarów wiedzy.

Jej struktura została oparta na oficjalnym zakresie tematycznym egzaminu na doradcę inwestycyjnego publikowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego. Nie oznacza to jednak, że Mapa jest kursem przygotowującym do egzaminu. Zakres egzaminacyjny został potraktowany jako punkt odniesienia pozwalający uporządkować kompetencje potrzebne do profesjonalnego analizowania rynku i świadomego podejmowania decyzji inwestycyjnych.

W skrócie

inwestowanie nie składa się z niezależnych tematów — ekonomia, rachunkowość, finanse przedsiębiorstw, wycena, ryzyko, portfel czy zachowanie inwestora wzajemnie na siebie wpływają;
pojedyncza informacja albo wskaźnik bardzo rzadko wystarczają do podjęcia sensownej decyzji;
Mapa Wiedzy Inwestora ma pokazywać nie tylko czego warto się nauczyć, ale przede wszystkim jak poszczególne elementy wiedzy łączą się ze sobą;
nie trzeba przechodzić Mapy od początku do końca — można korzystać z niej zarówno jako ścieżki nauki, jak i narzędzia do rozwiązywania konkretnych problemów;
celem nie jest znajomość wszystkich definicji, lecz stopniowe rozwijanie umiejętności zadawania właściwych pytań i budowania własnego procesu inwestycyjnego.

Wiedza inwestora nie mieści się w jednej dziedzinie

Inwestowanie łatwo podzielić na osobne obszary.

Ekonomia.

Rachunkowość.

Finanse przedsiębiorstw.

Analiza finansowa.

Instrumenty finansowe.

Wycena.

Analiza fundamentalna i techniczna.

Ryzyko.

Zarządzanie portfelem.

Prawo rynku kapitałowego.

Etyka.

Inwestycje alternatywne.

Taki podział jest potrzebny. Pozwala uporządkować ogrom materiału i uczyć się poszczególnych zagadnień krok po kroku.

Ale jest w nim pewna pułapka.

Można zacząć traktować te obszary jak osobne szuflady.

Tymczasem w praktyce inwestycyjnej szuflady te niemal zawsze trzeba otwierać jednocześnie.

Analiza przedsiębiorstwa wymaga znajomości rachunkowości.

Interpretacja sprawozdania finansowego wymaga zrozumienia biznesu.

Ocena biznesu jest trudna bez znajomości jego otoczenia gospodarczego.

Wycena wymaga finansów, matematyki finansowej i oceny ryzyka.

Decyzja o zakupie wymaga porównania wartości z ceną.

A decyzja o wielkości pozycji prowadzi bezpośrednio do zarządzania portfelem.

Do tego dochodzi jeszcze człowiek — ze swoimi emocjami, błędami poznawczymi i skłonnością do podejmowania decyzji innych niż te, które wcześniej zaplanował.

To właśnie dlatego inwestowanie jest systemem naczyń połączonych.

Jak wygląda Mapa Wiedzy Inwestora?

Mapę można potraktować jako drogę prowadzącą od szerokiego otoczenia rynkowego do konkretnej decyzji inwestycyjnej.

Najpierw trzeba rozumieć rynek i gospodarkę — środowisko, w którym funkcjonują inwestorzy, przedsiębiorstwa i instrumenty finansowe.

Następnie trzeba poznać przedsiębiorstwo — jego model biznesowy, sposób finansowania działalności, rachunkowość i wyniki finansowe.

Kolejnym etapem jest analiza i wycena — próba odpowiedzi na pytanie, jaką wartość może mieć dane aktywo i od czego ta wartość zależy.

Potem pojawia się ryzyko — czyli niepewność związana zarówno z samym aktywem, jak i z naszymi założeniami.

Następnie pojedyncza inwestycja musi znaleźć swoje miejsce w portfelu.

A wszystko to odbywa się w ramach określonych reguł prawnych, standardów etycznych oraz zachowań samego inwestora.

Dlatego Mapa obejmuje między innymi:

funkcjonowanie rynków i instrumentów finansowych,
ekonomię i wpływ otoczenia gospodarczego na inwestycje,
finanse przedsiębiorstw,
rachunkowość i analizę sprawozdań finansowych,
wycenę akcji, obligacji i innych instrumentów,
analizę fundamentalną i techniczną,
instrumenty pochodne,
inwestycje alternatywne,
ryzyko i dywersyfikację,
zarządzanie portfelem,
prawo rynku kapitałowego,
etykę zawodową.

Na pierwszy rzut oka może wyglądać to jak bardzo szeroka lista zagadnień.

W rzeczywistości chodzi jednak o coś więcej.

Mapa ma pokazywać zależności pomiędzy nimi.

Najlepiej widać to na jednym, z pozoru prostym pytaniu inwestycyjnym.

Czy warto kupić akcje tej spółki?

To jedno pytanie uruchamia niemal cały system wiedzy inwestora.

Załóżmy, że zainteresowała Cię spółka giełdowa, której kurs w ostatnich miesiącach mocno spadł.

Pierwsza intuicja może być bardzo prosta:

Skoro akcje są dużo tańsze niż kilka miesięcy temu, być może pojawiła się okazja.

Ale sama zmiana ceny nie mówi jeszcze praktycznie nic o atrakcyjności inwestycji.

Trzeba zacząć zadawać pytania.

1. Najpierw trzeba zrozumieć biznes

Czym właściwie zajmuje się przedsiębiorstwo?

Na czym zarabia?

Kto jest jego klientem?

Co powoduje, że klient wybiera właśnie jego produkt albo usługę?

Jakie czynniki wpływają na sprzedaż?

Czy działalność wymaga dużych nakładów kapitałowych?

Czy firma posiada przewagę konkurencyjną i czy można oczekiwać, że będzie ona trwała?

Już na tym etapie zaczynamy wychodzić poza samą giełdę.

Zanim inwestor zacznie analizować wskaźniki finansowe, powinien rozumieć ekonomiczny mechanizm przedsiębiorstwa.

Bez tego liczby pozostają tylko liczbami.

2. Następnie trzeba sprawdzić, co pokazują sprawozdania finansowe

Załóżmy, że przychody spółki rosną.

Czy to dobra wiadomość?

Najczęściej tak.

Ale natychmiast pojawiają się kolejne pytania.

Czy wraz z przychodami rośnie zysk?

Czy poprawiają się marże?

Czy przedsiębiorstwo generuje gotówkę?

Czy należności nie rosną szybciej niż sprzedaż?

Czy zapasy nie zwiększają się w sposób, którego biznes nie uzasadnia?

Czy rozwój nie jest finansowany nadmiernym zadłużeniem?

Tutaj potrzebna staje się rachunkowość i analiza finansowa.

Sprawozdanie finansowe nie jest jednak celem samym w sobie.

Nie chodzi o to, aby wiedzieć, w którym miejscu bilansu znajduje się dana pozycja.

Chodzi o umiejętność odpowiedzi na pytanie:

Co ta liczba mówi o przedsiębiorstwie?

Rosnące należności mogą być naturalną konsekwencją wzrostu sprzedaży.

Ale mogą też oznaczać pogarszającą się ściągalność.

Rosnące zapasy mogą oznaczać przygotowanie do większego popytu.

Ale mogą również sygnalizować problemy ze sprzedażą.

Wysoki zysk netto może wyglądać znakomicie.

Jeżeli jednak nie towarzyszą mu odpowiednie przepływy pieniężne z działalności operacyjnej, inwestor powinien sprawdzić, dlaczego.

Rachunkowość dostarcza języka, którym przedsiębiorstwo opisuje swoją sytuację.

Analiza finansowa pomaga ten język interpretować.

3. Wyniki spółki trzeba umieścić w otoczeniu gospodarczym

Nawet najlepsze przedsiębiorstwo nie działa w próżni.

Załóżmy, że spółka posiada znaczne zadłużenie, a w gospodarce rosną stopy procentowe.

Co może się zmienić?

Koszt finansowania.

Zdolność klientów do finansowania zakupów.

Opłacalność nowych inwestycji.

Oczekiwana przez inwestorów stopa zwrotu.

A w konsekwencji również wycena aktywów finansowych.

Jedno zjawisko gospodarcze może więc uruchomić cały łańcuch zależności:

gospodarka → działalność przedsiębiorstwa → wyniki finansowe → oczekiwania inwestorów → wycena → cena rynkowa.

Ekonomia nie jest więc dodatkiem do analizy inwestycyjnej.

Jest jednym z jej elementów.

4. Dobra spółka nie zawsze oznacza dobrą inwestycję

Załóżmy teraz, że firma:

ma dobry model biznesowy,
zwiększa przychody,
generuje gotówkę,
posiada rozsądne zadłużenie,
działa na atrakcyjnym rynku.

Czy to oznacza, że warto kupić jej akcje?

Jeszcze nie.

Pozostaje pytanie o cenę.

Można znaleźć znakomite przedsiębiorstwo wyceniane tak wysoko, że potencjalna stopa zwrotu będzie niewielka.

Można też znaleźć przeciętny biznes sprzedawany bardzo tanio.

Dlatego inwestor musi rozróżniać:

jakość przedsiębiorstwa

atrakcyjności inwestycji przy konkretnej cenie.

Właśnie tutaj analiza przedsiębiorstwa spotyka się z wyceną.

A wycena prowadzi do kolejnych zagadnień:

przepływów pieniężnych,
wartości pieniądza w czasie,
kosztu kapitału,
oczekiwanego wzrostu,
rentowności,
ryzyka.

Jedno pytanie prowadzi do następnego.

5. Wycena nie usuwa niepewności

Załóżmy, że po przeprowadzeniu analizy oszacowałeś wartość przedsiębiorstwa.

Czy problem został rozwiązany?

Nie.

Wycena nie daje jednej obiektywnej liczby zapisanej gdzieś w rzeczywistości.

Opiera się na założeniach dotyczących przyszłości.

Przyszłych przychodów.

Marż.

Inwestycji.

Przepływów pieniężnych.

Kosztu kapitału.

Tempa wzrostu.

Każde z tych założeń może okazać się błędne.

Dlatego wycena prowadzi bezpośrednio do kolejnego elementu Mapy:

ryzyka.

6. Ryzyko jest obecne na każdym etapie

Ryzyko inwestycji nie zaczyna się dopiero wtedy, kiedy kurs akcji spada.

Może wynikać z:

błędnego zrozumienia biznesu,
nadmiernego zadłużenia,
utraty przewagi konkurencyjnej,
zmian regulacyjnych,
zmian stóp procentowych,
błędnych założeń przyjętych w wycenie,
zbyt wysokiej ceny zakupu,
niskiej płynności instrumentu,
koncentracji portfela.

Ryzyko nie jest więc pojedynczą kategorią, którą sprawdza się pod koniec analizy.

Towarzyszy całemu procesowi.

7. Nawet dobra inwestycja musi znaleźć właściwe miejsce w portfelu

Załóżmy jednak, że po całej analizie wniosek pozostaje pozytywny.

Spółka wydaje się atrakcyjna.

Czy należy przeznaczyć na nią 2% portfela?

10%?

30%?

Cały kapitał?

To już inne pytanie.

Dotyczy nie tylko samej spółki, lecz całego portfela.

Trzeba uwzględnić:

pozostałe inwestycje,
zależności pomiędzy aktywami,
koncentrację sektorową,
płynność,
własną tolerancję ryzyka,
horyzont inwestycyjny.

W tym momencie analiza pojedynczej spółki przechodzi w zarządzanie portfelem.

8. A na końcu decyzję podejmuje człowiek

Możesz prawidłowo zrozumieć biznes.

Poprawnie przeczytać sprawozdanie.

Dobrze oszacować wartość.

Rozsądnie określić ryzyko.

Zbudować właściwą pozycję.

A potem sprzedać ją podczas gwałtownego spadku rynku tylko dlatego, że nie wytrzymałeś presji.

Możesz też zrobić odwrotnie.

Trzymać inwestycję mimo pogarszających się fundamentów, ponieważ nie chcesz przyznać przed samym sobą, że pierwotna analiza była błędna.

Dlatego zachowanie inwestora nie jest osobnym dodatkiem znajdującym się gdzieś na końcu Mapy.

Wpływa na sposób:

wyszukiwania informacji,
interpretowania danych,
oceny ryzyka,
reagowania na zysk i stratę,
realizowania wcześniej przyjętej strategii.

Inwestor jest częścią systemu, który analizuje.

Po co więc Mapa Wiedzy Inwestora?

W tym miejscu sens Mapy powinien być już znacznie bardziej widoczny.

Nie chodzi o to, aby przeczytać kilkaset artykułów i „zaliczyć” wszystkie zagadnienia.

Mapa ma przede wszystkim pomagać odpowiedzieć na trzy pytania.

1. Co powinienem rozumieć?

Mapa pokazuje obszary wiedzy, które mogą być potrzebne podczas analizy rynku i podejmowania decyzji inwestycyjnych.

Nie oznacza to, że każdy inwestor musi zostać specjalistą w każdej dziedzinie.

Powinien jednak wiedzieć, jakiego rodzaju problem właśnie analizuje i z jakiego obszaru wiedzy powinien skorzystać.

2. Jak poszczególne elementy łączą się ze sobą?

To najważniejsza funkcja Mapy.

Nie chodzi o stworzenie encyklopedii inwestowania.

Chodzi o zbudowanie sieci zależności.

Ekonomia pomaga zrozumieć otoczenie.

Rachunkowość pokazuje sytuację przedsiębiorstwa.

Analiza finansowa pozwala ją interpretować.

Finanse przedsiębiorstw pomagają zrozumieć sposób tworzenia i finansowania wartości.

Wycena próbuje przełożyć przyszłość przedsiębiorstwa na jego wartość.

Ryzyko pokazuje, jak bardzo możemy się mylić.

Zarządzanie portfelem łączy pojedyncze inwestycje w całość.

A psychologia wpływa na to, czy będziemy potrafili konsekwentnie realizować przyjęty proces.

3. Czego powinienem nauczyć się dalej?

Mapa pomaga również identyfikować luki we własnej wiedzy.

Nie chodzi przy tym o sprawdzenie:

Czy znam definicję?

Lepsze pytanie brzmi:

Czy potrafię wykorzystać tę wiedzę w praktyce?

Czy rozumiem, dlaczego zysk może rosnąć, mimo że sytuacja gotówkowa przedsiębiorstwa się pogarsza?

Czy wiem, dlaczego wzrost stóp procentowych może wpływać na wartość spółki?

Czy potrafię wyjaśnić, skąd bierze się jej zadłużenie?

Czy potrafię odróżnić dobrą spółkę od dobrej inwestycji?

Czy wiem, jakie ryzyko wnoszę do całego portfela?

Takie pytania pokazują znacznie więcej niż znajomość pojedynczych definicji.

Czy Mapę trzeba przechodzić po kolei?

Nie.

Materiały w Mapie można czytać niezależnie albo traktować jako element uporządkowanej ścieżki nauki.

Możesz korzystać z Mapy na kilka sposobów.

Ścieżka 1: uczę się systematycznie

Wybierasz określony obszar i stopniowo przechodzisz przez kolejne zagadnienia.

To dobre podejście, jeżeli dopiero budujesz własny warsztat i chcesz uporządkować podstawy.

Ścieżka 2: rozwiązuję konkretny problem

Analizujesz spółkę, instrument albo określoną sytuację rynkową i trafiasz na zagadnienie, którego nie rozumiesz.

Przykład:

spółka wykazuje wysoki zysk netto, ale bardzo słabe przepływy pieniężne.

Mapa powinna pozwolić Ci przejść do zagadnień dotyczących:

rachunku przepływów pieniężnych → kapitału obrotowego → jakości zysku → analizy finansowej.

Nie musisz zaczynać całej nauki od początku.

Szukasz narzędzia potrzebnego do rozwiązania konkretnego problemu.

Ścieżka 3: sprawdzam własne luki

Mapa może być również traktowana jak mapa kompetencji.

Nie po to, aby jak najszybciej „odhaczyć” wszystkie obszary.

Chodzi o uczciwą odpowiedź na pytanie:

Co rzeczywiście rozumiem, a gdzie nadal opieram się głównie na intuicji?

To ważne, ponieważ jednym z najtrudniejszych problemów w inwestowaniu jest sytuacja, w której nie wiemy, czego nie wiemy.

Czego Mapa Wiedzy Inwestora nie ma robić?

Mapa nie jest próbą stworzenia jednego kompletnego podręcznika inwestowania.

Nie jest również skróconym kursem przygotowującym do egzaminu na doradcę inwestycyjnego, mimo że oficjalny zakres tego egzaminu stanowi punkt odniesienia dla jej struktury.

Nie ma też prowadzić do bezrefleksyjnego gromadzenia wiedzy.

Bo inwestor może znać dziesiątki wskaźników, metod i definicji, a nadal nie posiadać dobrego procesu decyzyjnego.

Dlatego najważniejsze jest coś innego:

rozumienie zależności.

Możesz zapomnieć dokładny wzór.

Możesz nie pamiętać definicji słowo w słowo.

Ale jeśli rozumiesz:

jakie pytanie należy zadać,
jakie dane są potrzebne,
z jakiego obszaru wiedzy trzeba skorzystać,
jakie są ograniczenia tej informacji,
jakie kolejne pytanie z niej wynika,

to wiedza zaczyna być użyteczna.

Warsztat Inwestora

Wybierz jedną spółkę giełdową, którą znasz albo obserwujesz.

Nie sprawdzaj jeszcze żadnych dodatkowych materiałów.

Spróbuj odpowiedzieć na poniższe pytania wyłącznie na podstawie tego, co obecnie o niej wiesz.

Biznes

Czy potrafisz w kilku zdaniach wyjaśnić, na czym przedsiębiorstwo zarabia?
Czy wiesz, jakie czynniki mają największy wpływ na jego wyniki?

Sprawozdania i finanse

Czy potrafisz wskazać, skąd bierze się jego zysk?
Czy wiesz, czy przedsiębiorstwo rzeczywiście generuje gotówkę?
Czy potrafisz ocenić jego zadłużenie?

Otoczenie

Czy wiesz, jakie zmiany gospodarcze mogą szczególnie mocno wpłynąć na jego działalność?

Wartość i cena

Czy potrafisz choć w przybliżeniu wyjaśnić, dlaczego spółka miałaby być warta więcej albo mniej niż jej obecna kapitalizacja?

Ryzyko

Czy potrafisz wskazać trzy wydarzenia, które mogłyby sprawić, że Twoja analiza okaże się błędna?

Portfel

Czy wiesz, dlaczego właśnie ta spółka miałaby znaleźć się w Twoim portfelu i jaką rolę miałaby w nim pełnić?

Proces decyzyjny

Czy potrafisz określić, co musiałoby się wydarzyć, abyś uznał swoją pierwotną tezę inwestycyjną za błędną?

Jeżeli na część pytań odpowiadasz:

„nie wiem”

— to nie jest problem.

To jedna z najbardziej wartościowych informacji, jakie możesz uzyskać.

Pokazuje, którego elementu Twojego warsztatu jeszcze brakuje i do którego miejsca na Mapie powinieneś przejść dalej.

Podsumowanie

Inwestowanie nie polega na znajomości jednego wskaźnika, jednej metody wyceny czy jednego sposobu analizowania rynku.

To proces.

Gospodarka wpływa na przedsiębiorstwa.

Rachunkowość pozwala zobaczyć ich sytuację finansową.

Analiza pomaga ją zinterpretować.

Wycena próbuje przełożyć przyszłość na wartość.

Ryzyko przypomina, że nasze założenia mogą okazać się błędne.

Zarządzanie portfelem łączy pojedyncze decyzje inwestycyjne w jedną całość.

A na końcu pozostaje jeszcze człowiek, który musi potrafić realizować swój proces również wtedy, gdy rynek zaczyna zachowywać się inaczej, niż oczekiwał.

Dlatego celem Mapy Wiedzy Inwestora nie jest nauczenie Cię wszystkiego.

Jej zadaniem jest pomóc Ci zobaczyć strukturę wiedzy, rozumieć zależności, identyfikować własne braki i zadawać coraz lepsze pytania.

Bo inwestowanie bardzo często nie zaczyna się od znalezienia właściwej odpowiedzi.

Zaczyna się od umiejętności zadania właściwego pytania.

Co dalej?

Ten artykuł jest punktem wejścia do Mapy Wiedzy Inwestora.

Kolejne materiały będą rozwijały jej poszczególne obszary i coraz bardziej szczegółowe zagadnienia. Możesz przechodzić przez nie systematycznie albo sięgać po konkretny temat wtedy, gdy stanie się potrzebny w Twojej własnej analizie.

Z czasem najważniejsza zmiana powinna następować nie w liczbie poznanych definicji, lecz w sposobie myślenia.

Przestajesz widzieć osobno bilans, wycenę, gospodarkę, ryzyko czy portfel.

Zaczynasz widzieć zależności pomiędzy nimi.

I właśnie wtedy wiedza zaczyna zmieniać się w warsztat.

Disclaimer

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady finansowej. Inwestowanie wiąże się z ryzykiem.