„Zawód inwestor giełdowy” Alexandra Eldera – klasyka tradingu, którą warto czytać krytycznie

Wprowadzenie:

Niektóre książki o giełdzie starzeją się bardzo szybko. Opisują chwilowo popularne strategie, konkretne narzędzia albo warunki rynkowe, które po kilku latach przestają mieć większe znaczenie. Inne pozostają aktualne nie dlatego, że zawierają niezawodny sposób zarabiania, lecz dlatego, że uczą właściwego podejścia do ryzyka, emocji i procesu podejmowania decyzji.

Do tej drugiej grupy należy „Zawód inwestor giełdowy” Alexandra Eldera.

To jedna z najbardziej rozpoznawalnych książek poświęconych aktywnemu handlowaniu na rynkach finansowych. Jej zasadniczym tematem nie jest jednak wybieranie wartościowych przedsiębiorstw ani budowanie długoterminowego portfela. Elder pisze przede wszystkim o tradingu: psychologii uczestnika rynku, analizie technicznej, systemach transakcyjnych, zarządzaniu kapitałem i prowadzeniu dokumentacji zawieranych transakcji.

Dlatego książkę warto czytać, ale trzeba od początku właściwie rozumieć jej charakter.

W skrócie

To przede wszystkim książka o tradingu i spekulacji, a nie o długoterminowym inwestowaniu fundamentalnym.
Jej największą wartością są rozdziały dotyczące psychologii, dyscypliny, kontroli ryzyka i prowadzenia dziennika transakcyjnego.
Elder pokazuje, że pojedyncza transakcja ma niewielkie znaczenie — liczy się jakość całego procesu.
Opisy wskaźników i systemów technicznych należy traktować jako narzędzia do zbudowania własnej metody, a nie gotową receptę na zysk.
To bardzo dobra pozycja dla początkujących i średniozaawansowanych traderów, ale niewystarczająca jako samodzielny podręcznik inwestowania.

Kim jest Alexander Elder?

Alexander Elder jest lekarzem psychiatrą, traderem i szkoleniowcem. Doświadczenie psychiatryczne wyraźnie wpłynęło na sposób, w jaki opisuje zachowania inwestorów, mechanizmy tłumu oraz emocjonalne źródła błędnych decyzji. Autor nie ogranicza się do prezentowania wykresów i wskaźników. Dużą część książki poświęca temu, co dzieje się w umyśle osoby ryzykującej własne pieniądze.

Polskie wydanie „Zawód inwestor giełdowy. Nowe ujęcie” jest tłumaczeniem zaktualizowanej książki The New Trading for a Living. Oryginalne, poprawione wydanie ukazało się w 2014 roku, natomiast jego polska wersja trafiła do sprzedaży w 2018 roku.

O czym właściwie jest ta książka?

Konstrukcja książki jest szeroka. Elder prowadzi czytelnika od psychologii jednostki i zachowań tłumu, przez klasyczną analizę wykresów, wskaźniki techniczne i wolumen, aż do systemów transakcyjnych, zarządzania ryzykiem oraz dokumentowania własnych decyzji.

W książce omawiane są między innymi:

psychologia indywidualnego uczestnika rynku,
psychologia tłumu,
trendy, poziomy wsparcia i oporu,
średnie kroczące,
MACD,
system kierunkowy,
oscylatory i RSI,
wolumen i Force Index,
system potrójnego ekranu,
system impulsowy,
zasady zarządzania ryzykiem,
planowanie transakcji,
prowadzenie dziennika inwestycyjnego.

Zaktualizowane wydanie obejmuje także różne instrumenty finansowe, między innymi akcje, ETF-y, kontrakty terminowe, opcje, waluty i kontrakty CFD.

Zakres jest więc bardzo szeroki. To zarówno zaleta, jak i ograniczenie tej książki.

Trzy fundamenty Eldera

Podejście autora można sprowadzić do trzech współzależnych obszarów:

1. Psychika

Trader musi umieć kontrolować własne zachowanie.

Nie chodzi o pozbycie się emocji. Jest to praktycznie niemożliwe. Chodzi o zbudowanie takich zasad działania, aby strach, chciwość, nadzieja i frustracja nie decydowały bezpośrednio o zawieranych transakcjach.

Elder zwraca uwagę, że człowiek może posiadać poprawną metodę analizy rynku, a mimo to tracić pieniądze przez:

zwiększanie pozycji po stracie,
przesuwanie zlecenia obronnego,
zbyt częste zawieranie transakcji,
chęć szybkiego odrobienia strat,
impulsywne wejścia bez przygotowanego planu,
uzależnianie poczucia własnej wartości od wyniku pojedynczej transakcji.

To prawdopodobnie najbardziej uniwersalna część książki. Dotyczy nie tylko krótkoterminowego tradera. Te same mechanizmy mogą wpływać również na inwestora fundamentalnego, który nie chce zaakceptować błędu w swojej analizie albo zbyt mocno przywiązuje się do posiadanej spółki.

2. Metoda

Drugim elementem jest uporządkowany system podejmowania decyzji.

Elder prezentuje wiele narzędzi analizy technicznej, ale najważniejsza lekcja nie polega na mechanicznym stosowaniu konkretnego wskaźnika. Autor pokazuje przede wszystkim, że trader powinien z góry wiedzieć:

w jakich warunkach szuka transakcji,
co stanowi sygnał wejścia,
gdzie znajduje się poziom obrony,
kiedy należy zamknąć pozycję,
jak ocenić stosunek potencjalnego zysku do ryzyka,
w jakich sytuacjach nie należy handlować.

Metoda ma ograniczyć przypadkowość. Powinna zastąpić działanie oparte na przeczuciach powtarzalnym procesem.

Problem pojawia się wtedy, gdy czytelnik zaczyna traktować opisane wskaźniki jako samodzielne źródło przewagi. Elder przedstawia je stosunkowo przekonująco, dlatego początkujący może odnieść wrażenie, że odpowiednie połączenie średniej, MACD, oscylatora i wolumenu pozwoli jednoznacznie przewidywać rynek.

Nie pozwoli.

Wskaźniki są przekształceniem danych pochodzących głównie z ceny, czasu i wolumenu. Mogą pomagać uporządkować obserwacje, ale nie usuwają niepewności ani ryzyka.

3. Zarządzanie kapitałem

Trzecim fundamentem jest kontrola ryzyka.

To właśnie w tym obszarze książka najmocniej odróżnia profesjonalne podejście od amatorskiego. Początkujący zazwyczaj koncentruje się na pytaniu:

Ile mogę zarobić?

Doświadczony uczestnik rynku zaczyna od pytania:

Ile mogę stracić, jeżeli moja analiza okaże się błędna?

Elder podkreśla znaczenie ustalania wielkości pozycji, stosowania poziomów obronnych oraz ograniczania strat zarówno w pojedynczej transakcji, jak i w całym portfelu. Zaktualizowane wydanie zawiera również narzędzia pomagające przygotować plan transakcji i oceniać własną gotowość do jej zawarcia.

Ta część ma ogromną wartość edukacyjną. Pokazuje bowiem, że nawet skuteczna analiza nie wystarczy, jeżeli jedna błędna decyzja może zniszczyć znaczną część kapitału.

Największa wartość książki: proces zamiast przepowiedni

Najważniejsza myśl Eldera nie dotyczy żadnego konkretnego wskaźnika.

Dotyczy sposobu traktowania tradingu.

Autor konsekwentnie pokazuje, że profesjonalne podejście powinno opierać się na:

przygotowaniu planu,
określeniu ryzyka,
wykonaniu transakcji zgodnie z zasadami,
zapisaniu jej przebiegu,
ocenie decyzji niezależnie od końcowego wyniku,
wyciągnięciu wniosków.

Dobra transakcja może zakończyć się stratą, jeżeli została przeprowadzona zgodnie z poprawnym procesem, ale rynek zachował się inaczej, niż zakładano.

Zła transakcja może natomiast przynieść zysk, jeżeli była wynikiem impulsu, przypadku albo nadmiernego ryzyka.

To bardzo ważne rozróżnienie. Ocenianie jakości decyzji wyłącznie na podstawie jej finansowego rezultatu prowadzi do utrwalania złych nawyków. Inwestor zaczyna uznawać przypadkowe sukcesy za potwierdzenie własnych umiejętności.

Dziennik transakcyjny – niedoceniane narzędzie inwestora

Jednym z najlepszych elementów książki jest nacisk położony na prowadzenie dokumentacji.

Dziennik nie powinien ograniczać się do zapisania ceny zakupu i sprzedaży. Powinien obejmować także:

powód wejścia,
sytuację rynkową,
planowany poziom obrony,
oczekiwany cel,
wielkość pozycji,
ryzyko kwotowe i procentowe,
stan emocjonalny,
sposób zarządzania pozycją,
końcowy wynik,
wnioski po zamknięciu transakcji.

Elder przedstawia prowadzenie dokumentacji jako sposób na stanie się własnym nauczycielem. Dzięki regularnym zapisom można zauważyć nie tylko skuteczne schematy, ale również powtarzające się błędy.

To narzędzie przydatne nie tylko w tradingu. Inwestor długoterminowy również powinien dokumentować:

pierwotną tezę inwestycyjną,
przesłanki wyceny,
najważniejsze ryzyka,
warunki podważające tezę,
powody zwiększenia lub zmniejszenia pozycji,
przyczynę sprzedaży.

Bez takiego zapisu łatwo po czasie zmienić własną historię i uznać, że decyzja była od początku lepiej przemyślana, niż miało to miejsce w rzeczywistości.

Mocne strony książki

Kompleksowość

Książka pokazuje pełny obraz warsztatu tradera. Nie zatrzymuje się na analizie wykresu. Łączy psychologię, metodę, ryzyko i dokumentację.

Nacisk na dyscyplinę

Elder konsekwentnie przypomina, że przewaga nie wynika wyłącznie ze znalezienia właściwego sygnału. Równie istotna jest umiejętność wykonywania przyjętego planu.

Praktyczne podejście do ryzyka

Czytelnik zostaje zmuszony do myślenia o możliwej stracie przed zawarciem transakcji, a nie dopiero wtedy, gdy pozycja zaczyna przynosić straty.

Zrozumienie psychologii

Psychiatryczne doświadczenie autora widać w jego sposobie opisywania samodestrukcyjnych zachowań, uzależnienia od emocji rynkowych i presji tłumu.

Znaczenie informacji zwrotnej

Prowadzenie dziennika, ocena planu i analiza własnych decyzji tworzą mechanizm systematycznego doskonalenia warsztatu.

Słabsze strony książki

Mylący polski tytuł

Najważniejsze zastrzeżenie dotyczy samego określenia „inwestor giełdowy”.

Oryginalny tytuł mówi o tradingu, a zasadnicza treść książki dotyczy aktywnego zawierania transakcji. Elder nie uczy przede wszystkim:

analizy modelu biznesowego,
czytania sprawozdań finansowych,
oceny zarządu,
szacowania wartości przedsiębiorstwa,
budowania długoterminowej przewagi inwestycyjnej.

Książka jest więc bliższa podręcznikowi tradera lub spekulanta niż inwestora fundamentalnego.

Nie jest to wada samej treści, ale czytelnik powinien wiedzieć, po jaki rodzaj wiedzy sięga.

Zbyt szeroki zakres

Autor próbuje połączyć w jednym tomie psychologię, analizę techniczną, wskaźniki, systemy, instrumenty finansowe, zarządzanie kapitałem i organizację pracy.

Dzięki temu książka jest kompleksowa, ale nie każdy temat zostaje omówiony wystarczająco głęboko. Może być bardzo dobrym punktem wyjścia, lecz nie zastąpi specjalistycznych opracowań dotyczących poszczególnych obszarów.

Ryzyko mechanicznego kopiowania systemów

System potrójnego ekranu, system impulsowy czy poszczególne kombinacje wskaźników mogą zachęcać do ich bezpośredniego przeniesienia na własny rachunek.

To błąd.

Każdy system powinien zostać:

dokładnie zrozumiany,
jednoznacznie opisany,
przetestowany na danych historycznych,
sprawdzony w różnych warunkach rynkowych,
oceniony po uwzględnieniu kosztów i poślizgów cenowych,
dostosowany do osobowości i możliwości inwestora.

Opis strategii w książce nie jest dowodem, że będzie ona rentowna na każdym rynku i w każdym okresie.

Analiza techniczna dominuje nad szerszym kontekstem

Czytelnik zainteresowany przede wszystkim przedsiębiorstwem i jego wartością otrzyma niewiele informacji o analizie fundamentalnej. Cena jest tutaj głównie przedmiotem obserwacji zachowań uczestników rynku, a nie wynikiem oszacowania przyszłych przepływów pieniężnych spółki.

Dla kogo jest ta książka?

Warto ją przeczytać, jeżeli:

rozpoczynasz naukę tradingu,
interesujesz się analizą techniczną,
masz problem z dyscypliną,
zawierasz transakcje impulsywnie,
nie kontrolujesz wielkości pozycji,
nie prowadzisz dziennika,
szukasz uporządkowanego procesu pracy,
chcesz lepiej rozumieć psychologię rynku.

Nie powinna być jedyną lekturą, jeżeli:

inwestujesz długoterminowo,
koncentrujesz się na wartości przedsiębiorstw,
analizujesz sprawozdania finansowe,
budujesz portfel pasywny,
poszukujesz metod wyceny spółek,
chcesz podejmować decyzje głównie na podstawie fundamentów.

Inwestor fundamentalny również znajdzie w niej wartościowe fragmenty, szczególnie dotyczące psychologii, ryzyka i dokumentacji. Powinien jednak oddzielić te uniwersalne lekcje od narzędzi przeznaczonych przede wszystkim dla aktywnego tradera.

Najczęstsze błędy podczas czytania Eldera

Poszukiwanie gotowej strategii

Książka nie powinna być traktowana jak instrukcja szybkiego zarabiania. Największą wartość ma jej sposób organizacji procesu, a nie pojedynczy układ wskaźników.

Pomijanie psychologii

Część czytelników przechodzi szybko do wykresów, uznając pierwsze rozdziały za zbyt ogólne. Tymczasem to właśnie psychologia należy do najbardziej ponadczasowych elementów książki.

Skupienie wyłącznie na wejściu

Początkujący szuka idealnego momentu zakupu. Elder pokazuje, że wynik zależy również od wielkości pozycji, miejsca wyjścia, kontroli strat i sposobu zarządzania całym kapitałem.

Mylenie zysku z poprawną decyzją

Jednorazowy zysk nie dowodzi jakości metody. Dopiero seria odpowiednio udokumentowanych transakcji pozwala ocenić, czy system rzeczywiście posiada przewagę.

Stosowanie zasad bez testowania

Żadnego systemu nie należy wdrażać wyłącznie dlatego, że opisał go znany autor. Rynek nie wynagradza autorytetu. Wynagradza skuteczny proces połączony z kontrolą ryzyka.

Warsztat Inwestora

Zanim zawrzesz kolejną transakcję, odpowiedz pisemnie na następujące pytania:

Jaka jest konkretna przesłanka wejścia?
Co musi się wydarzyć, abym uznał, że moja analiza była błędna?
Ile maksymalnie mogę stracić?
Jaka wielkość pozycji odpowiada temu ryzyku?
Gdzie zamknę pozycję ze stratą?
W jaki sposób będę realizował zysk?
Czy transakcja wynika z planu, czy z emocji?
Czy po jej zakończeniu zapiszę i ocenię cały proces?

Jeżeli nie potrafisz odpowiedzieć na te pytania przed otwarciem pozycji, prawdopodobnie nie masz jeszcze planu transakcyjnego. Masz jedynie pomysł.

Minićwiczenie

Przejrzyj dziesięć ostatnich transakcji i oceń każdą z nich w skali od 0 do 2:

0 punktów – decyzja impulsywna, bez planu,
1 punkt – istniały częściowe założenia, ale nie zostały konsekwentnie wykonane,
2 punkty – transakcja została zaplanowana, ryzyko określone, a zasady wykonane.

Nie oceniaj wysokości zysku. Oceń jakość procesu.

Jeżeli rentowna transakcja otrzymała 0 punktów, jej pozytywny wynik mógł być przypadkowy. Jeżeli stratna transakcja otrzymała 2 punkty, strata mogła być prawidłowym kosztem działania zgodnie z systemem.

Ocena książki

Psychologia i dyscyplina: 9/10

To najmocniejsza i najbardziej uniwersalna część publikacji.

Zarządzanie ryzykiem: 9/10

Elder skutecznie przenosi uwagę z przewidywania wyniku na kontrolowanie możliwej straty.

Analiza techniczna: 8/10

Szeroka i uporządkowana, ale wymagająca dalszej nauki, samodzielnych testów i krytycznego podejścia.

Przydatność dla tradera: 9/10

Bardzo dobry punkt wyjścia do budowy kompletnego warsztatu transakcyjnego.

Przydatność dla inwestora fundamentalnego: 6/10

Najbardziej wartościowe będą części dotyczące psychologii, ryzyka i dokumentacji. Treści analityczne odpowiadają jednak innemu stylowi działania.

Ocena ogólna: 8,5/10

Podsumowanie

„Zawód inwestor giełdowy” nie daje niezawodnej recepty na pokonanie rynku. I właśnie dlatego pozostaje wartościową książką.

Jej najważniejszy przekaz brzmi: wynik inwestora nie zależy wyłącznie od tego, czy potrafi przewidzieć kierunek ceny. Zależy także od tego, czy umie kontrolować ryzyko, wykonywać plan, analizować własne błędy i zachować dyscyplinę wtedy, gdy na rynku pojawiają się emocje.

Książkę warto przeczytać przede wszystkim jako podręcznik budowania profesjonalnego procesu transakcyjnego. Narzędzia analizy technicznej należy potraktować jako propozycje do dalszego sprawdzania, natomiast zasady dotyczące psychologii, kontroli strat i prowadzenia dziennika powinny wejść do podstawowego wyposażenia każdego aktywnego uczestnika rynku.

Największą lekcją Eldera nie jest bowiem to, jak znaleźć idealną transakcję.

Jest nią zrozumienie, jak przetrwać wystarczająco długo, aby móc rozwijać własny warsztat.

Co dalej?

Po tej książce warto pogłębić trzy odrębne obszary:

psychologię decyzji i błędy poznawcze inwestora,
zarządzanie wielkością pozycji oraz ryzykiem portfela,
testowanie i dokumentowanie systemów transakcyjnych.

Czytelnik zainteresowany inwestowaniem długoterminowym powinien natomiast uzupełnić lekturę o materiały dotyczące analizy fundamentalnej, sprawozdań finansowych i wyceny przedsiębiorstw.

Disclaimer

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady finansowej. Inwestowanie i spekulacja na instrumentach finansowych wiążą się z ryzykiem utraty części lub całości kapitału.